Sự khác biệt giữa Tarot Thoth và Tarot Rider-Waite: Tiết Chế và Nghệ Thuật

Giới thiệu về các hệ thống Tarot

Ngày nay, ba hệ thống Tarot phổ biến nhất là Rider-Waite, Thoth và Marseille. Mặc dù được tạo ra cùng thời kỳ, mỗi hệ thống đều có những đặc trưng riêng biệt. Bài viết này so sánh hai lá bài cùng vị trí (số 14 trong Arcana Lớn) nhưng mang ý nghĩa hoàn toàn khác nhau: Tiết Chế từ Tarot Rider-Waite và Nghệ Thuật từ Tarot Thoth.

Tiết Chế (Temperance) trong Tarot Rider-Waite

Hình ảnh và Biểu tượng

Trong bộ Tarot cổ điển được thiết kế bởi Edward Waite, lá Tiết Chế mô tả một vị thiên thần với cánh màu đỏ lửa. Cánh này tượng trưng cho sự đam mê mãnh liệt và can đảm, cùng với năng lực hành động đầy đủ. Đầu của thiên thần tỏa ra ánh sáng vàng, biểu thị trạng thái tư duy và lý trí — hình ảnh này xuất hiện trong nhiều truyền thuyết Đông Tây, từ Đức Phật đến Quan Âm.

Thiên thần mặc áo dài trắng tượng trưng cho sự thanh khiết. Trên ngực áo là một biểu tượng gồm hai phần: tam giác màu cam (đại diện hỏa nguyên tố) bên trong và hình vuông trắng bên ngoài (đại diện thổ nguyên tố). Điều này thể hiện rằng năng lượng hỏa mãnh liệt được bọc bởi năng lượng đất tập trung hơn — tức là "sắc sảo đã được gom lại".

Hành động và Ý nghĩa

Thiên thần cầm hai chiếc cốc, đổ nước từ cốc này sang cốc khác. Trong Tarot Rider-Waite, nước đại diện cho tiềm thức và cảm xúc. Thiên thần đang cân bằng giữa "cao thần" (higher self) và "thấp thần" (lower self).

Một chân của thiên thần đặt trong nước, chân kia đặt trên mặt đất. Nước tượng trưng tiềm thức, mặt đất tượng trưng ý thức rõ ràng. Kỹ thuật này — một nửa trong nước, một nửa trên đất — là phương pháp thường gặp trong Tarot Rider-Waite để biểu thị sự hòa hợp giữa tiềm thức và ý thức.

Con đường và Núi

Bên trái thiên thần là một con đường dẫn lên một ngọn núi cao. Núi cao tượng trưng cho trí tuệ sâu sắc và những tầng cao hơn của sự tồn tại. Sau khi điều chỉnh trạng thái, thiên thần sẽ bước lên con đường này để trở về với Thần Chân Thật.

Trên đỉnh núi, mặt trời có hình dáng vương miện — tương ứng với Kether (vương miện) trong Cây Sự Sống Kabbalah, là nguyên bản chất đầu tiên, nơi cư trú của Thần. Lá Tiết Chế nằm trên con đường 25 của Cây Sự Sống, kết nối Tiphereth (Vinh quang — sự tự) với Yesod (Nền tảng — tâm thức).

Tuy có con đường hữu hình dẫn đến đỉnh núi, từ đỉnh núi để tới ánh sáng thần thánh lại không có con đường nào — một "vực thẳm" vô hình tách biệt. Đây là khoảng cách mà vô số người tu hành cả đời cũng khó vượt qua. Nhưng dù vậy, các linh hồn vẫn chuẩn bị sẵn sàng và điều chỉnh thái độ để bước vào ánh sáng.

Ý nghĩa Lõi

Lá Tiết Chế tượng trưng cho cân bằng bản thân, liên tục nâng cao chính mình để theo đuổi những điều cao hơn. Nó có thể được hiểu qua bài thơ của Vương Quốc Duy: "Đêm qua gió Tây héo nát cây xanh, một mình trèo lên tòa nhà cao, nhìn tới tận chân trời..." Dù con đường phía trước nhiều gian khó, người tu hành vẫn sẵn lòng "áo lưng dù rộng chẳng hề ăn năn, vì một người mà tiều tuỵ".

Lá này cũng có thể diễn tả việc điều chỉnh bản thân để đối mặt với những thách thức tương lai, kết hợp chính mình với sự kiện một cách phù hợp.

Nghệ Thuật (Art) trong Tarot Thoth

Giới thiệu về Thiết kế

Trong Tarot Thoth, lá bài ở vị trí 14 được đặt tên là "Nghệ Thuật" (Art), và hành động được mô tả là Thuật Giả Kim — sự kết hợp giữa khoa học và phép thuật. Thiết kế của Tarot Thoth do Aleister Crowley thực hiện, ông từng là thành viên của Hội Pháp Thuật Vàng Sáng (Golden Dawn). Crowley định nghĩa phép thuật là: "Bất kỳ hành động nào gây ra sự thay đổi nhất quán với ý chí cá nhân, đó chính là phép thuật."

Giống như lá Tiết Chế, Nghệ Thuật cũng tập trung vào sự kết hợp, nhưng nó nhấn mạnh việc hòa quyện những điều đối lập và mâu thuẫn.

Nhân vật Kép Âm-Dương

Central nhân vật là một nhà giả kim có hai đầu âm-dương. Đây là sự thể hiện của sự kết hợp giữa Vua Đen và Hoàng Hậu Trắng từ lá "Người Yêu" (Lovers — lá số 6 trong Arcana Lớn). Tuy nhiên, các bộ phận cơ thể của nhân vật lại xen kẽ: đầu có nửa trái trắng, nửa phải đen, nhưng tay lại nửa trái đen, nửa phải trắng. Vương miện cũng được sắp xếp theo cách xen kẽ này.

Điều này tượng trưng rằng sau khi các sự vật đối lập hòa quyện, chúng tạo ra một trạng thái thống nhất.

Lamen — Huy hiệu Sinh Mệnh

Trên ngực nhân vật là một huy hiệu gọi là Lamen, được tạo thành từ 6 vòng tròn đại diện cho sáu nguyên bản chất của Cây Sự Sống: - Chesed (Từ tế — vòng 4) - Geburah (Oai vệ — vòng 5) - Tiphereth (Hy sinh — vòng 6) - Netzach (Thắng lợi — vòng 7) - Hod (Vinh quang — vòng 8) - Yesod (Nền tảng — vòng 9)

Sự sắp xếp này tượng trưng cho sự cân bằng hòa hợp. Mũi tên phát ra từ dưới Lamen, chỉ đúng con đường từ Yesod (mặt trăng) đến Tiphereth (mặt trời), tương ứng với con đường 27 của Cây Sự Sống — đó chính là con đường mà lá Nghệ Thuật chiếm vị trí.

Ngoài ra, tại trung tâm Lamen (vòng Tiphereth), có hai màu xanh lam — sâu và nhạt — được phân chia bằng đường lưỡi liềm. Điều này tượng trưng sự kết hợp giữa mặt trời (ý thức, bên ngoài) và mặt trăng (tiềm thức, bên trong), từ tiềm thức để khám phá những tầng cao hơn của bản thân.

Lò Nấu Giả Kim

Phía dưới là một cái lò vàng. Trên miệng lò có một cây thánh giá nhỏ, tượng trưng Malkuth (Vương Quốc — nguyên bản chất 10), tức thế giới vật chất nơi chúng ta sinh sống. Tương ứng, chữ cái "Tau" cuối cùng trong tiếng Hebrew cũng có nghĩa là thánh giá, đại diện cho con đường 27 kết nối Yesod và Malkuth.

Trên thân lò, một con quạ đang gặm nhấp một hộp sọ — biểu thị cái chết của cơ thể vật lý để linh hồn bay cao.

Hai tay của nhân vật: - Tay đen cầm lửa, đun nóng nước trong lò - Tay trắng cầm Chén Thánh, đổ nước vào lò

Quá trình này tạo ra hơi nước nóng được phóng lên cao, rồi được ánh sáng phản xạ thành cầu vồng.

Từ góc độ giả kim: - Nước = muối (đất cơ sở) - Lửa = lưu huỳnh (tính chất hoạt động) - Cầu vồng = thủy ngân (tinh dầu)

Khi ba yếu tố này hòa quyện hoàn hảo, chúng tạo ra Hòn Đá Hiền Nhân — sản phẩm tối cực của Giả Kim. Chính tả tiếng Hebrew của "cầu vồng" tương ứng với ba con đường của Cây Sự Sống kết nối Malkuth, tượng trưng sự bay lên của linh hồn sau khi cơ thể chết.

Sư Tử Trắng và Đại Bàng Đỏ

Hai bên lò có một sư tử trắng và một đại bàng đỏ — những màu sắc đảo ngược so với thực tế. Điều này gợi ý rằng trong quá trình sáng tạo nghệ thuật, đôi khi ta phải che dấu hoặc "lật ngược" những điều.

• Đại bàng nhả ra nước bọt trắng (dược trắng trong giả kim)
• Sư tử chảy ra máu đỏ (dược đỏ trong giả kim)

Cả hai đều đổ vào lò, biểu thị hai sức mạnh đối lập cuối cùng hòa quyện.

Mặt Trăng Non

Trên mũ bảo hiểm của nhân vật kép là hai cung trăng non. Đây là một bước quan trọng trong chế tác Hòn Đá Hiền Nhân: Vista (Tinh chế) — tức quá trình ngưng tụ và làm lạnh, thu thập hơi nước phát ra từ lò, làm cho nó ngưng tụ rồi thu thập lại.

Mặt Trăng Non cũng tương ứng với lá "Nữ Tư Tế" (High Priestess — lá 2), đại diện con đường 13 của Cây Sự Sống, kết nối Kether (Vương Miện) với Tiphereth (Hy sinh) — một con đường hoàn toàn nằm trên Cột Trung Lập.

Ý nghĩa Lõi

Lá Nghệ Thuật thể hiện quá trình từ Malkuth (thế giới vật chất ở dưới) leo trèo trở lên Kether (sự thật thần thánh ở trên). Nó tượng trưng cho:

• Những việc tưởng chừng xung đột phải hoàn thành đồng thời
• Cần điều phối từ nhiều khía cạnh và hợp tác nhóm
• Áp dụng những cách tiếp cận chưa từng sử dụng
• Chuyển những điều kiện bất lợi thành lợi thế, từ đó đạt được mục tiêu

So Sánh Tiết Chế và Nghệ Thuật

Điểm Chung

Cả hai lá bài đều nhấn mạnh sự thay đổi và biến đổi là chủ đề cốt lõi. Cả hai cũng đều biểu thị quá trình từ Malkuth (vương quốc vật chất) leo trèo lên Kether (vương quốc thần thánh).

Điểm Khác Biệt

Tiết Chế của Rider-Waite nhấn mạnh: - Điều chỉnh từng khía cạnh của bản thân - Duy trì sự cân bằng nội bộ để có thể bước lên cao hơn - Theo đuổi một đường dẫn rõ ràng (dù con đường cao nhất vô hình) - Sắc thái: kiên nhẫn, tẩm tế, lựa chọn từng bước

Nghệ Thuật của Thoth nhấn mạnh: - Hòa quyện những sức mạnh đối lập và mâu thuẫn - Chuyển hóa những điều kiện bất lợi thành sức mạnh - Sử dụng phương pháp chưa thử nghiệm - Sắc thái: sáng tạo, phép thuật thực tiễn, biến đổi linh hoạt

Trong Bói Toán

Như vậy, khi gặp Tiết Chế, điều cần thực hiện là tìm kiếm sự cân bằng và điều chỉnh thái độ. Khi gặp Nghệ Thuật, thông điệp là hãy kết hợp những yếu tố khác nhau, bao gồm cả những yếu tố tưởng chừng mâu thuẫn.

Trong Phong Thủy Tâm Linh

Though chủ trương khác nhau, khi sử dụng cho phong thủy tâm linh và tu hành, cả hai lá bài đều hướng tới cùng một mục đích — sự trở về với sự toàn vẹn và ánh sáng thần thánh. Đó là "con đường khác nhau, cùng một điểm đến".

◇Đọc sâu hơn

Nguồn tham khảo: zhihu.com — "Tiết Chế và Nghệ Thuật: Sự Khác Biệt giữa Tarot Thoth và Rider-Waite"